کاخ پرفیروژنیتوس (Tekfur Sarayı)؛ گنجینهای فراموششده از دوران بیزانس
کاخ پرفیروژنیتوس که در ترکی استانبولی به نام تکفور سرایی (Tekfur Sarayı) شناخته میشود، یکی از نادرترین و سالم ترین نمونه های معماری غیر مذهبی دوره بیزانس در جهان است. این بنای تاریخی متعلق به اواخر قرن سیزدهم میلادی در گوشه شمال غربی استانبول تاریخی (قسطنطنیه) قرار دارد و امروزه بهعنوان موزه کاشی تکفور سرایی پذیرای بازدیدکنندگان است.
جایگاه تاریخی و نامگذاری کاخ
کاخ پرفیروژنیتوس بهعنوان بخشی از مجموعه بزرگ کاخ بلاخرنه (Blachernae) ساخته شد؛ مجموعهای سلطنتی که پس از افول کاخ بزرگ قسطنطنیه (Great Palace) به مرکز اقامت امپراتوران بیزانس تبدیل شد. برخلاف تصور رایج، این کاخ به امپراتور کنستانتین هفتم (قرن دهم) تعلق ندارد، بلکه نام خود را از کنستانتین پسر میخائیل هشتم پالایولوگوس گرفته است.
واژهی «پرفیروژنیتوس» در زبان یونانی به معنای «زادهشده در ارغوان» است و به فرزندانی اطلاق میشد که در زمان سلطنت پدر خود در قصر متولد میشدند؛ نمادی از مشروعیت امپراتوری.
معماری و ویژگیهای ساختاری
کاخ سه طبقهی پرفیروژنیتوس بین دو دیوار دفاعی شهر قرار دارد و بهاحتمال، بخشی از یک کوشک سلطنتی محسوب میشده است. طبقه همکف دارای طاقهایی با چهار قوس است که به حیاط داخلی باز میشوند؛ طبقهی اول دارای پنج پنجره بزرگ و طبقهی بالا نیز سالن اصلی با پنجرههایی در هر چهار طرف و بالکنی مشرف به حیاط بوده است.
نمای خارجی با نقوش هندسی از آجر قرمز و سنگ مرمر سفید تزئین شده و نمونهای برجسته از زیباییشناسی اواخر دوره بیزانس بهشمار میرود.
کاربریهای گوناگون پس از سقوط بیزانس
پس از فتح قسطنطنیه در سال ۱۴۵۳ توسط عثمانیها، این کاخ بهدلیل نزدیکی به دیوارهای شهر آسیب فراوان دید. در طی قرون بعدی، از این بنا استفاده های گوناگونی شد:
قرن ۱۶ و ۱۷: محل نگهداری حیوانات سلطنتی
اواخر قرن ۱۷: تبدیل به فاحشه خانه
از سال ۱۷۱۹: تبدیل به کارگاه کاشی سازی با الهام از کاشیهای ایزنیک و سبک اروپایی
قرن ۱۹: تبدیل به آسایشگاه فقرا برای یهودیان استانبول
اوایل قرن ۲۰: کارخانه بطری سازی
پس از آن: رها و مخروبه شد
مرمت و احیای کاخ
فرایند بازسازی کاخ از سال ۲۰۱۰ آغاز شد و در سال ۲۰۱۵ با افزودن سقف و پنجرههای شیشهای کاملتر شد. سرانجام در سال ۲۰۲۱، این بنای تاریخی بهعنوان موزه کاشی تکفور سرایی افتتاح شد و حالا بازدیدکنندگان میتوانند با عبور از کفپوشهای چوبی و پلههای بازسازیشده، وارد جهانی از هنر، تاریخ و معماری قرون وسطی شوند.
اهمیت در معماری و تاریخ بیزانس
کاخ پرفیروژنیتوس نهتنها یکی از آخرین بخش های باقیمانده از مجموعه کاخ های بیزانسی است، بلکه بهواسطه ی ساختار غیر مذهبی اش، نمونه ای بی نظیر از معماری غیرکلیسایی بیزانس بهشمار میرود. این بنا همچنین با گنجینهای از کاشی ها و سرامیک های عثمانی که در قرن ۱۸ در همین مکان تولید شدهاند، پیوندی میان دو دوره مهم از تاریخ استانبول برقرار میکند.
موقعیت و نحوه دسترسی
موقعیت جغرافیایی: منطقه آیوانسرای (Ayvansaray) در ساحل شاخ طلایی
نزدیکترین آثار تاریخی: کلیسای چورا (Kariye), کلیسای پانتوکرانتر (Zeyrek), کلیسای سنت جورج
دسترسی: از میدان تکسیم با مترو خط M2 تا ایستگاه Haliç، سپس پیادهروی
یا از سلطان احمد با تراموا به امینونو و سپس با اتوبوس به سمت آیوانسرای
اطلاعات بازدید
ساعات بازدید: ۰۹:۰۰ تا ۱۷:۰۰ (دوشنبهها تعطیل است)
کارت موزه استانبول: قابل استفاده نیست
جمعبندی
اگرچه موزه تکفور سرایی (کاخ پرفیروژنیتوس) هنوز در میان گردشگران بهاندازهای شناختهشده نیست، اما با ارائه تصویری زنده از زندگی سلطنتی بیزانس در واپسین قرون آن، یکی از مهمترین گنجینههای تاریخی استانبول محسوب میشود.
پس از بازدید از این کاخ میتوانید سری هم به بالات بزنید.
